Ο επικήδειος του Κ.Μαρξ από τον φίλο του Φ.Εγκελς

Ο επικήδειος του Κ.Μαρξ από τον φίλο του Φ.ΕγκελςImage
Με αφορμή την 130η επέτειο του θανάτου του Καρλ Μαρξ, πεθανε στο Λονδίνο την Τεταρτη 14 Μαρτη 1883, παραθέτουμε την ομιλια του Φρήντριχ Ένγκελς στον κηδεία του, που εγινε 3 μερες μετα.»Στις 14 του Μαρτη στις 3 παρα τεταρτο το απογευμα,ο μεγαλυτερος εν ζωη στοχαστης επαψε να σκεφτεται. Ειχε αφεθει μόνος για μολις δυο λεπτα,και οταν γυρισαμε τον βρηκαμε στην πολυθρονα του ειρηνικα κοιμισμενο, αλλά για παντα. Μια ανυπολογιστη απωλεια εχουν υποστει και το μαχητικο προλεταριατο της Ευρωπης και της Αμερικης και η ιστορικη επιστημη, με το θανατο αυτου του ανθρωπου. Το κενο που εχει μεινει με την αναχωρηση αυτου του ρωμαλεου πνευματος αρκετα συντομα θα γινει αισθητο.Ακριβως οπως ο Δαρβίνος ανακαλυψε το νομο της εξελιξης της οργανικης φυσης,ετσι και ο Μαρξ  ανακαλυψε την εξελιξη της ανθρωπινης Ιστοριας : το απλο γεγονος, μεχρι τωρα συγκαλυμμενο απο την υπεραναπτυξη της ιδεολογιας, οτι η ανθρωποτητα πρεπει πρωτα απ΄ολα να φαει, να πιει, να στεγαστει και να ντυθει, πριν μπορεσει να συνεχισει την πολιτικη, την επιστημη,τη θρησκεια κ.τ.λ. · οτι γι’ αυτο η παραγωγη των άμεσων υλικων μεσων συντηρησης και κατα συνεπεια η εκαστοτε βαθμιδα της οικονομικης εξελιξης που εχει επιτευχθει απο εναν συγκεκριμενο λαο ή κατα τη διαρκεια μιας συγκεκριμενης εποχης,διαμορφωνουν το θεμελιο ,απ’ οπου ανελιχθηκαν οι κρατικοι θεσμοι,οι αντιληψεις για το δικαιο,την τεχνη,ακομα και οι θρησκευτικες παραστασεις,των ανθρωπων αυτης της εποχης , τη βαση απ’ οπου επομενως,και κατω απο το φως της οποίας,πρεπει να εξηγηθουν,και οχι αντιστροφα,οπως γινοταν μεχρι τωρα.

Μα αυτο δεν ειναι ολο.Ο Μαρξ επίσης ανακαλυψε τον ειδικο νομο της κίνησης που διεπει τον σημερινο καπιταλιστικο τροπο της παραγωγης,και την αστικη κοινωνια που αυτος ο τροπος παραγωγης εχει δημιουργησει. Η ανακαλυψη της υπεραξιας ξαφνικα εριξε φως στο προβλημα, που προσπαθωντας να το επιλυσουν ολες οι προηγουμενες ερευνες,τοσο των αστων οικονομολογων,οσο και των κοινωνικων κριτικων,ψηλαφουσαν στο σκοταδι. Δυο τετοιες ανακαλυψεις θα ηταν αρκετες στη διαρκεια μιας ζωης. Ευτυχης ο ανθρωπος που θα ειχε
αξιωθει να κανει εστω και μια τετοια ανακαλυψη. Μα σε καθενα ξεχωριστο τομεα που ερευνουσε ο Μαρξ–και ερευνουσε πάρα πολλους τομεις,κανεναν επιφανειακα–σε καθε τομεα,ακομα σ’αυτον των μαθηματικων,εκανε πρωτοτυπες ανακαλύψεις.

Τετοιος ηταν ο ανθρωπος της επιστημης. Αυτο ομως δεν ηταν ουτε το μισο του ανθρωπου.Η επιστημη ήταν για τον Μαρξ μια ιστορικα κινητήρια,επαναστατικη δυναμη.Ομως οσο μεγαλη κι αν ηταν η χαρα του που καλωσοριζε καθε νεα ανακαλυψη σε καποια θεωρητικη επιστημη,της οποίας οι πρακτικες εφαρμογες ηταν ισως αδυνατο να οραματιστεις,δοκιμαζε μια τελειως διαφορετικου ειδους χαρα οταν  η ανακαλυψη ειχε ως συνεπεια αμεσες επαναστατικες αλλαγες στη βιομηχανια και στην ιστορικη εξελιξη γενικα.Για παραδειγμα,παρακολουθουσε απο κοντα την πορεια των ανακαλυψεων στον τομεα του ηλεκτρισμου και προσφατα εκεινες του Marcel Deprez.

Διοτι ο Μαρξ ηταν πριν απο καθε τι αλλο επαναστατης. Η πραγματικη αποστολη του στη ζωη ηταν να συνεισφερει, με τον εναν ή αλλον τροπο,να ανατραπει η καπιταλιστικη κοινωνια και οι κρατικοι θεσμοι που εχει φερει,δημιουργησει,να συνεισφερει στην απελευθερωση του συγχρονου προλεταριατου, που αυτος ήταν ο πρωτος να κανει συνειδητο της δικης του θεσης των δικων του αναγκων,συνειδητο των ορων της χειραφετησης του.Ο αγωνας ηταν το στοιχείο του.Και αγωνιζοταν με ενα παθος,ενα πεισμα, και μια επιτυχια τετοια που τοσο λιγοι μπορουσαν να φανουν εφαμιλλοι.Η πρωτη Rheinische Zeitung (1842),την παριζιανη Voerwarts (1844),την Deutsche Brusseler Zeitung (1847),την Neue Rheinische  Zeitung (1848-49),την New York Tribune (1852-61) και,επιπροσθετα σ’αυτα,μια στρατια απο μαχητικα φυλλαδια,δουλειά σε οργανωσεις στο Παρισι,στις Βρυξελλες,στο Λονδινο,και τελικα,κορωνιδα ολων,το σχηματισμο της μεγαλης Διεθνους Ενωσης Εργατων —αυτο μαλιστα ηταν ενα επιτευγμα για το οποίο ο δημιουργος του καλλιστα θα μπορουσε να υπερηφανευεται ακομα και αν δεν ειχε κανει τιποτ’ αλλο.

Νά γιατί, ο Μαρξ ηταν ο πιο εντονα μισητος και συκοφαντημενος ανθρωπος του καιρου του. Οι κυβερνησεις, και απολυταρχικες και δημοκρατικες,τον απελαυναν απο τα εδαφη τους.Οι αστοι,ειτε συντηρητικοι ειτε υπερδημοκρατικοι,συναγωνίζονταν μεταξυ τους στο να σωριαζουν δυσφημισεις πανω του. Ολ’ αυτα τα παραμεριζε σαν να ηταν ιστος αραχνης,αγνοωντας τα,απαντωντας μόνο οταν μεγαλη αναγκη τον ωθούσε.

Και πεθανε αγαπημενος, τιμημενος, και θρηνουμενος απο εκατομμυρια επαναστατων συντροφων εργατων–απο τα ορυχεια της Σιβηριας ώς την Καλιφορνια,σε ολα τα μερη της Ευρωπης και της Αμερικης–και τολμω να πω οτι αν και μπορει να ειχε αποκτησει πολλους αντιπάλους, δεν ειχε σχεδον καθολου ουτε εναν προσωπικο εχθρο.

Το ονομα του θα ζησει δια μεσου των αιωνων, οπως επισης και το εργο του.»

ΡΟΖΑ ΛΟΥΞΕΜΠΟΥΡΓΚ -» Για την επαναστατική πράξη»

 

H Ρόζα Λούξεμπουργκ αναγνωρίζει ότι η τάξη μπορεί να κάνει λάθος κατά τη διάρκεια του αγώνα, αλλά σε τελική ανάλυση «ιστορικά, τα λάθη που κάνει ένα πραγματικά επαναστατικό κίνημα είναι απείρως πιο γόνιμα από αυτά που κάνει το αλάνθαστον της πιο ευφυούς Κεντρικής Επιτροπής». Η αυτο-χειραφέτηση των υποταγμένων εμπεριέχει την αυτο-μεταμόρφωση της επαναστατικής τάξης μέσω της πρακτικής εμπειρίας· αυτή, με τη σειρά της, παράγει όχι μόνο τη συνείδηση – ένα παραδοσιακό θέμα του Μαρξισμού – αλλά και τη θέληση: «Η εξέλιξη του διεθνούς κινήματος του προλατεριάτου προς την πλήρη χειραφέτηση του είναι μια διαδικασία πρωτότυπη. Για πρώτη φορά στην ιστορία του πολιτισμού, οι άνρθωποι εκφράζουν τη θέληση τους συνειδητά και ενάντια σε όλες τις άρχουσες τάξεις […] Τωρα η μάζα εκλαμβάνει τη θέση της και ενδυναμώνει τη θέληση της μέσω του καθημερινού της αγώνα ενάντια στην υπάρχουσα κοινωνική δομή – δηλαδή, μέσα στα όρια της καπιταλιστικής κοινωνίας». [6]

 

Κάποιος θα μπορούσε να αντιπαραβάλει το όραμα του Λένιν και αυτό της Ρόζας Λούξεμπουργκ ως εξής: Για τον Βλαντιμήρ Ίλιτς, εκδότη της εφημερίδας Ίσκρα, η επανασταστική σπίθα έρχεται από μια οργανωμένη πολιτική εμπροσθοφυλακή, από το εξωτερικό προς το εσωτερικό των αυθόρμητων αγώνων του προλεταριάτου· για την Εβραϊκή/Πολωνή επαναστάτρια, η σπίθα της συνείδησης και της επαναστατικής θέλησης πυροδοτείται στον αγώνα, στη δράση των μαζών. Είναι γεγονός ότι η αντίληψη της Λούξεμπουργκ για το κόμμα ως οργανική έκφραση της τάξης, ταιριάζει περισσότερο με την κατάσταση στη Γερμανία παρά στη Ρωσία ή την Πολωνία, όπου ήδη είχε τεθεί το ζήτημα της διαφορετικότητας των κομμάτων, τα οποία αυτο-ορίζονταν ως σοσιαλιστικά.

 

Τα επαναστατικά γεγονότα του 1905 στην Τσαρική Ρωσική Αυτοκρατορία σε μεγάλο βαθμό επιβεβαίωσαν στη Ρόζα Λούξεμπουργκ την πεποίθηση της ότι η διαδικασία της ανάπτυξης της συνείδησης από τις εργατικές μάζες προκύπτει λιγότερο από την διαφώτιση – Aufklärung – του κόμματος και περισσότερο από την εμπειρία της άμεσης και αυτόνομης δράσης των εργατών: «Η ξαφνική γενική εξέγερση του προλεταριάτου τον Ιανουάριο, κάτω από την ισχυρή δυναμική των γεγονότων της Αγ. Πετρούπολης, ήταν εξωτερικά μια πολιτική πράξη της επαναστατικής διακύρηξης του πολέμου στον απολυταρχισμό. Αλλά αυτή η πρώτη γενική άμεση δράση λειτούργησε εσωτερικά πολύ πιο ισχυρά, καθώς για πρώτη φορά ξύπνησαν αισθήματα ταξικής συνείδησης σε εκατομμύρια εκατομμυρίων, λες και τους χτύπησε ηλεκτρικό ρεύμα. […] Ο απολυταρχισμός στη Ρωσία πρέπει να εκθρονιστεί από το προλεταριάτο. Αλλά για να τον εκθρονίσουν, το προλεταριάτο χρειάζεται έναν υψηλό βαθμό πολιτικής εκπαίδευσης, ταξική συνείδησης και οργάνωσης. Όλες αυτές οι συνθήκες δεν μπορούν να πραγματωθούν με φυλλάδια και μπροσούρες, αλλά όμως με το ζωντανό πολιτικό σχολείο, με τον αγώνα και μέσω του αγώνα, στη συνεχή δράση της επανάστασης». [7]

 

Σε αντίθεση με τον Λένιν, ο οποίος έκανε τη διάκριση ανάμεσα στη «συνείδηση του εργατικού συνδικάτου» και τη «σοσιαλ-δημοκρατική (σοσιαλιστική) συνείδηση», η Λούξεμπουργκ πρότεινε τη διάκριση ανάμεσα στην λανθάνουσα θεωρητική συνείδηση, χαρακτηριστική του κινήματων των εργατών σε περιόδους κυριαρχίας του κοινοβουλευτισμού της μπουρζουαζίας, και της πρακτικής ή της ενεργής συνείδησης, η οποία αναδύεται κατά την επαναστατική διαδικασία, όταν οι ίδιες οι μάζες, και όχι μόνο μέλη της βουλής ή κομματικοί ηγέτες, εμφανίζονται στην πολιτική σκηνή· είναι χάρη σε αυτή την πρακτική-ενεργή συνείδηση που τα στρώματα τα λιγότερο οργανωμένα και καθυστερημένα μπορούν να γίνουν το πιο ριζοσπαστικό στοιχείο σε μια περίοδο επαναστατικού αγώνα. Από αυτήν την πεποίθηση προκύπτει και η κριτική της προς αυτούς που βασίζουν την πολιτική τους στρατηγική στη διογκωμένη εκτίμηση του ρόλου της οργάνωσης στον ταξικό αγώνα – ξεχνώντας τον παιδαγωγικό χαρακτήρα του επαναστατικού αγώνα: «Έξι μήνες μιας επαναστατικής περιόδου μπορεί να πετύχει το έργο της εκπαίδευσης των ανοργάνωτων ακόμα μαζών, το οποίο δεν θα μπορέσουν να πετύχουν ούτε δέκα χρόνια διαδηλώσεων και διανομής φυλλαδίων» 

Image